JUSTIÇA, DEMOCRACIA E RETÓRICA SOB O OLHAR DO ÉTHOS EPICUREU

Autores/as

  • Miguel Spinelli Universidade Federal de Santa Maria (UFSM)

DOI:

https://doi.org/10.33871/27639657.2023.3.1.8144

Palabras clave:

Justiça, democracia, retórica, éthos, epicureu

Resumen

Este artigo se ocupa de três temas que, no registro histórico da filosofia grega, transitaram para a posteridade entre si relacionados: justiça, democracia e retórica. Dado que a justiça, entre os gregos, não se desvinculava dos ditames da lei, o artigo põe em pauta a seguinte questão: se a justiça (enquanto ação que decorre do cumprimento das leis sem lastros com os interesses da razão humana sensata) é realmente uma virtude cívica? O segundo tema diz respeito à democracia analisada enquanto estratégia e conceito, e também como governo ou regime de leis capaz de promover a verdadeira justiça. O terceiro, consorciado aos anteriores, se pergunta pela principal virtude da Retórica e por seu valor na atividade do conhecimento ou ciência que tem por característica a razoabilidade e a sensatez. Os três temas são analisados dentro de um olhar filosófico em que prevalece o ponto de vista do éthos epicureu.

Referencias

ARISTÓTELES. (1995). Constituição de Antenas, trad. de Francisco Murari Pires, São Paulo, Hucitec.

ARISTÓTELES. (1998). Política, ed. bilingue, tradução de António Campelo Amaral e Carlos Gomes. Lisboa: Vega.

ARISTÓTELES. (2010). Ethica Nicomachea. Edited by Ingram Bywater. Cambridge: Cambridge University Press.

BAILLY. A. (1996). Dictionnaire Grec Français. Édition revue par L. Séchan et P. Chantraine. Paris: Hachette.

BALAUDÉ. J-F. (1994). Lettres, maximes, sentences. Traduction, introduction et commentaires. Paris: Librairie générale francaise.

BEAUCHET, L. (1969), Histoire du droit privé de la République athénienne, 4 vols., [I-II Le droit de famille; III Le droit de propriété; IV Le droit des obligations], Amsterdam: Rodopi.

CICERO. (1988). Rhetorica. Recognovit brevique adnotatione critica instruxit A. S. Wilkins. 3 ed., t. 2, Oxford: Oxford University Press.

CÍCERO. (1958). Tusculanae disputationes/Tusculanes. Traduction nouvelle avec notice e notes para Charles Appuhn. Paris: Garnier.

CLÉMENT D'ALEXANDRIE. (1999). Les Stromates VI. Introduction, texte critique, traduction et notes par Patrick Descourtieux, Paris: Les éditions du CERF.

CLÁUDIO ELIANO. (1991). Histoite variée. Traduit et commenté par Alessandra. Lukinovich et Anne-France Morand. Paris: Les Belles Lettres.

CONCHE. M. (2005). Épicure. Lettres et Maximes. Texte établie et introduction par M. Conche. Paris: PUF.

DELATTRE, D. & PIGEAUD, J. (Org.). (2010). Les Épicuriens. Paris: Gallimard.

DIANO, C. (1987). Usener. Epicurea. Scritti Morali. Testo grego a fronte. Introduzione e traduzione di Carlo Diano. Milano: Biblioteca Universitaria Rizzoli/BUR.

DIOGENES LAERTIUS, (1959). Lives of eminent philosophers. With an English translation by R. D. Hicks. Loeb Classical Library, 2 volumes, [1ª ed., 1925], London: Harvard University Press.

ÉSQUINES. (2002). Discours. T. I, Contre Timarque - Sur l’Ambassade infidèle; T. II: Contre Ctésiphon, Texte établi et traduit par Guy de Budé et Victor Martin, 5ª ed., Paris: Les Belles Lettres.

FILODEMOS. (1988). Agli Amici di Scuola (P. Herc. 1005). Edizione, traduzione e commento a cura di Anna Angeli. La Scuola di Epicuro. Collezione di testi ercolanesi diretta da Marcello Gigante, vol. VII, Napoli: Bibliopolis.

FESTUGIÈRE, A.-J. (1997). Épicure et ses dieux. Paris: Quadrige/PUF.

JUVENAL. (2007). Sátiras. Edición bilíngüe de Rosário Cortés Tovar. Madrid: Ed. Cátedra.

JUVENAL. Disponível em a) http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml; b) https://remacle.org/bloodwolf/satire/juvenal/table.htm.

KURY, M. G. (1988). Vidas e Doutrinas dos Filósofos Ilustres. Trad. de Mário da Gama Kury, Basília: UnB.

PHILODÈME. La Rhétorique [Livre III], texte traduit, presente et annoté par Laurent Penot, in DELATTRE & PIGEAUD, (Org.). (2010).

PLATÃO. (1995). Platonis Opera (Burnet, J. <1900-1907>). 5 vols. T.I tetralogias I-II continens [insunt Euthyphro, Apologia, Crito, Phaedo, Cratylus, Theaetetus, Sophista, Politicus], T.II tetralogias III-IV continens [insunt Parmenides, Philebus, Symposium, Phaedrus, Alcibiades I and II, Hipparchus, Amatores], T. III tetralogias V-VII contiens [Theag., Charm., Laches., Lysis - Euthid., Prot., Gorg., Meno; Hip. ma. et min., Ion, Menx.] recognoverunt brevique adnotatione critica instruxerunt W.A. Duke, W.F. Hicken, W.S.M. Nicoll, D.B. Robinson et J.C.G. Strachan. Oxford: Clarendon Press.

PLATÃO. (2005). Fedro. Testo greco a fronte. Traduzione de Piero Pucci e introduzione de Bruno Centrone. Roma/Bari: Laterza.

PLATÃO. (1970). Diálogos: Apologia de Sócrates, Critão, Laquete, Cármides, Líside, Eutífrone, Protágoras, Górgias. Trad. de Carlos Alberto Nunes, São Paulo: Melhoramentos.

PLATÃO. (1997). La Republica. Trad. di Franco Sartori. Classici della Filosofia. Con testo a fronte. Bari: Laterza.

PLATÃO. (2020). Íon, Menexeno. Trad. de Carlos Alberto Nunes, Belém: Edufpa.

PLUTARQUE. (2002). Vies. Tome I. Thésée-Romulus, Lycurgue-Numa. Texte établi et traduit par Robert Flacelière, Émile Chambry et Marcel Juneaux. 4 éd., Paris: Les Belles Lettres.

PLUTARQUE. Les vies des hommes ilustres. I: Vie de Péricles. Trad. Alexis Pierron, apud https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Plutarque/periclespierron.htm.

PLUTARQUE. Les vies des hommes ilustres. III: Vie de Temistocle. Trad. Alexis Pierron, apud http://remacle.org/bloodwolf/historiens/Plutarque/themistoclepierrron.htm.

RAMELLI, I. (2002). Epicurea. Testi di Epicuro e testimonianze epicuree nella raccolta di Hermann Usener. Texto grego e latino a fronte. Milano: Bompiani.

SPINELLI, M. (2013). Epicuro e as bases do epicurismo, São Paulo: Paulus.

SPINELLI, M. (2017). Ética e Política: A edificação do éthos cívico da paideia grega. São Paulo: Loyola.

SPINELLI, M. (2021). Educação e Sexualidade no perímetro cívico da pólis grega. São Paulo: Loyola.

SÓLON, Apud RAMOS, P. E. da S. (1964). Poesia grega e latina, tradução e notas. São Paulo: Cultrix.

XENOFONTE. (2008). Banquete. Apologia de Sócrates. Tradução de Ana Elias Pinheiro. Coimbra: CECH (Centro de Estudos Clássicos e Humanísticos da Universidade de Coimbra).

Publicado

2023-07-26

Número

Sección

Artigos

Cómo citar

Spinelli, M. (2023). JUSTIÇA, DEMOCRACIA E RETÓRICA SOB O OLHAR DO ÉTHOS EPICUREU. Revista Paranaense de Filosofia, 3(1), 146-176. https://doi.org/10.33871/27639657.2023.3.1.8144